X
تبلیغات | یک فروم
تاریخ کرمان

تاریخ کرمان

کرمان شهر ....

شهر شش دروازه - كرمان

No02.jpg

كرمان شهر شش دروازه

شهر كرمان سابقا داراي شش دروازه و حصاري دور تا دور داشت بيرون حصار به فاصله چهار تا شش متر خندق بود و به فاصله هايي در حدود سيصد متر و بعضي جا پانصد متر برج هائي داشت و در دو طرف هر دروازه يك برج آجري ساخته شده بود بقيه برج ها و حصار از گل رس بود عمق خندق ها در بعضي جاها هشت متر و بعضي جاها شش متر بود و حصار دور تا دور شهر تقريبا ده كيلومتر يك فرسخ و نيم محلي بود شش دروازه فوق هر كدام اسمي مناسب به خود داشت :

1- دروازه رق آباد يا ريگ آباد اين دروازه در جنوب شهر واقع و چون هم مرز اراضي رق آباد بود به اين مناسبت بنام رق آباد خوانده مي شد اين درواززه بر سر راه ماهان ، جوپار ، بم و گلباف ، رابر ، راين و جيرفت و بافت و توابع جنوبي كه در طرف جنوب شرقي كرمان واقع بودند قرار داشت و هر صبح و شام قافله هاي سنگين و مسافريني بي شمار خارج و داخل شهر ميشدند مخصوصا ايام تابستان كه ميوه جات از دهات اطراف به شهر حمل مي شد چنانچه شب مي آمدند كه دروازه بسته بود بيرون دروازه در جايي به نام قليون‌چي كه تقريبا قهوه خانه هاي امروزي بود ، مي ماندند تا آفتاب بزند و دروازه باز شود و چنانچه اذان صبح مي رسيدند به موقع بود مي توانستند با مختصر بازرسي داخل شوند ( باقيمانده يكي از آنها تا همين چند سال در كوچه اي به همين نام بين خيابان منتظري و 24 آذر وجود داشت كه درخت خشكيده‌ي ان هنوز هم باقي است )خلاصه ازدحام زيادي توأم با صداي حيوانات به گوش مي رسيد و دروازه بان وظيفه داشت بارهائي كه به شهر حمل ميشد بازرسي نمايد و چنانچه ميوه فاسد يا گوشت مانده مي ديد آن ها را در خندق مي ريخت و صاحب آن را بازداشت ميكرد و همچنين اشخاص مشكوك را به شهر راه نميدادند مگر آنكه معروف و ضامن بدهند سر درب اين دروازه ها ستون هاي دو طرف كه به شكل مناره ساخته شده بود تمام كاشيكاري و اشكالي از پهلوان ها از جمله رستم و سهراب و پهلوان اسد بمي كه پهلواني بنام بود نقش بسته بود و درب آن از چوب محكم ضخيم از چنار يا گردو به ارتفاع چهار متر و پهنا سه متر تا سه متر و نيم ساخته شده بود و گل ميخ هاي آهني به آن نصب و از داخل شب بندي آهني داشت كه با قفلي بسيار بزرگ باز و بسته ميشد دروازه بانها از گروه شش نفري تا هشت نفري و در موقع خطر از گروهي چهل نفري تشكيل مي گرديد و اين عده كشيك داشتند و دو نفر دائما مي بايست بيدار و مواظبت نمايند تا كسي درب را باز ننموده داخل و خارج نشوند و براي استراحت اين گروه در داخل دروازه در دو طرف اطاق هاي متعدد ساخته شده بود . در سال 1314 شمسي به دستور شهرداري كه سابق بلديه ناميده مي شد خراب و خندق هاي اطراف آن را پر نمودند اين دروازه درست مقابل مسجد قائم خيابان احمدي در پنجاه متري روبروي آن مسجد واقع بود كه امروز اثري از آن بجاي نمانده .
No05.jpg


2- دروازه مسجد ‌اين دروازه چون نزديك به مسجد جامع كرمان بوده به اين مناسبت به آن دروازه مسجد ميگفتند و درست واقع شده بود در اول بازار ميدان مظفري و يكي از دروازه هاي بود كه جمعيت يادي از آن داخل و خارج مي شد و بيشتر بار و ميوه كه از ماهان و سرآسياب فرسنگي و شهداد كه سابق به آن خبيص مي گفتند و همچنين انگور كه از سيرچ و گلباف كه سابق گوك ناميده ميشد وارد كرمان ميشد راه عبورشان از همين دروازه بوده و نيز زواري كه از راه لوت مي بايست به مشهد مقدس بروند از همين دروازه خارج ميشدند اين دروازه به دستور سلطان محمد مظفر باني مسجد جامع كرمان ساخته شده و در بهترين محل شهر واقع ميشد مانند دروازه رق آباد و سر درب و دو طرف آن كاشي كاري شده بود ولي بجاي اشكال رستم و پهلوان اسد آياتي از قرآن روي كاشي هاي آبي رنگ حك شده بود كه منظره بسيار جالبي داشته دروازه مسجد چون رو به خرابي گذارده بود و در صدد تعمير آن برنيامدند در سال 1296 شمسي چون خطر فرو ريختن داشت آن را خراب و مردم كاشي ها و آجر آن را بردند محل اين دروازه درست در اول بازار مظفري بوده كه در حال حاضر اثري از آن باقي نيست .

3- دروازه ناصريه ‌يكي از بناهاي بزرگ و بسيار عالي كرمان بوده كه بر پنج دروازه ي ديگر كرمان برتري داشته و مجراي آب سعيدي كه در موقع خطر و هجوم دشمن ميبايست خندق ها را پر از آب نمايند در وسط همين دروازه قرار داشته سر در و ستون هاي اين دروازه از كاشي هاي سياه و آبي و بنفش كه اشعاري دل پذير بر آنها نقش داشته ساخته شده بود راه شهداد و كوهپايه و زرند و راور و ناي بند دهات اطراف اين قصبه ها از همين دروازه بوده بعضي از تاريخ هاي كرمان نوشته اند دروازه ناصريه به دستور امير شاهرخ امير تيمور گوركاني ساخته شده است ولي اين روايتي ضعيف است و بعضي عقيده بر آن دارند كه دروازه سلطاني به دستور امير شاهرخ ساخته شده و دروازه ناصريه و برج و خندق اطراف به دستور او تعمير و مرمت شده است خلاصه دروازه ناصريه يكي از دروازه هاي قديمي كرمان بوده و موقع هجوم لشكريان آغامحمد خان قاجار لطفعلي خان زند از همين دروازه خارج و به طرف بم فرار نموده محل دقيق اين دروازه در طرف راست خيابان ناصريه اول خيابان ده متري كه سابق كوچه ي عريضي بود و به نام كوچه مريضخانه معروف است واقع شده بود و امروز اثري از آن باقي نيست و در سال 1308 به دستور بلديه خراب و خيابان ناصريه كه به مناسبت اسم همين دروازه كه در آن قرار داشته احداث و بنام خيابان ناصريه نام گذاري گرديد .
No13.jpg


4- دروازه گبري ‌اين دروازه در طرف شمال كرمان واقع و چون متصل به محله گبرخانه بوده بنام دروازه گبري معروف بوده اين دروازه درست مقابل دروازه رق آباد واقع و فاصله بين اين دو درست شش كيلومتر ، يك فرسنگ سابق بوده و ارتفاق اين دروازه قريب سه متر بوده و گويند موقعي كه نادرشاه در سفر دوم به كرمان آمد از همين دروازه با اسب وارد شهر شد و چون دروازه را با قالي و شال زينت داده بودند نادر متوجه كوتاهي دروازه نشد و با اسب كه داخل شد پشت او به چهار چوب گرفت و خراش برداشت ،‌حكومت شهر خاندان قلي بيگ را مورد عتاب و خطاب قرار داد و آن بيچاره را بطرزي هولناك اعدام نمود كه شرح آن در تاريخ كرمان آمده است . اين دروازه چون بر سر راه خبيص (شهداد) و دهات زرند و راور كوير و دهات گوهپايه واقع شده بود همه روز بارهاي خشكبار و ميوه وهندوانه و خربزه زيادي وارد شهر و دروازه بان هاي آن درآمد خوبي داشتند اين دروازه نيز بسيار قديمي و در همان اوان كه محل گبرخانه را ساخته اند اي دروازه را هم احداث نموده اند . دروازه گبري در وسط خيابان ابوحامد در اول خيابان شمال وجنوبي واقع و در سال 1310 به دستور بلديه وقت خراب و امروز اثري از آن باقي نيست در دو طرف اين دروازه كاشي كاري زيبائي شده بود كه قديمي بودن آن را ميرساند كاشي هاي آن از رنگ سياه و آبي لعاب ديده بود.

5- دروازه سلطاني ‌اين دروازه در حد شمالي ارگ دولتي واقع و محل آن درست در اول كوچه دبيرستان بهمنيار (‌درب شمالي سازمان آموزش و پرورش استان فعلي )‌ بوده ، عبور و مرور از اين دروازه كمتر از ساير دروازه ها صورت مي گرفته به لحاظ آن كه در حد جنوب غربي شهر كه ارگ دولتي نيز در همين محل واقع بوده جمعيت كمي زندگاني مينمودند متصل بوده و يكي دو محله از شهر راه عبورشان از اين دروازه بوده و آن دو محله يكي محله كليمي ها و ديگر محله دولت خانه كه شاهرخ زرندي در عصر كريم خان حاكم كرمان بوده ساخته است پاسداران اين دروازه از ساير دروازه ها بيشتر بوده چون متصل به ارگ دولتي بوده .اين دروازه به نام دولت نيز خوانده مي شد سر درب و مناره هاي دو طرف اين دروازه با كاشي هاي سياه و قهوه اي كوچك زينت يافته بود روايت ديگر ميگويند دولت خانه كه به دستور شاهرخ زرندي ساخته شده اين دروازه آن محله بوده است اين دروازه چون رو به خرابي و انهدام نهاده بود پيش از دروازه هاي ديگر كرمان خراب و امروز اثري بجز اسم از آن باقي نيست .
No10.jpg


6- دروازه باغ نظر ‌اين دروازه چون جلو باغ نظر كه بعدا به آن باغ ستاد ميگفتند واقع شده بود به اين مناسبت به آن دروازه نظر و بعضي اوقات هم به آن دروازه ارگ ميگفتند اين دروازه درست در محل چهار خيابان فلكه بهداري (‌بيمارستان باهنر ) ‌قرار داشته از اين دروازه اياب و ذهاب افراد شخصي صورت نمي گرفته و بيشتر روزها بسته و هر موقع حكومت يا مامورين حكومتي مي خواستند وارد و يا خارج شوند دروازه باز و بسته ميشده و نيز حكومت هائي كه معزول مي شدند در بيرون همين دروازه ميدان كوچكي بود با مردم و با مامورين خداحافظي مينمودند .اين دروازه را مي توان يكي از دروازه هاي دولتي و مخصوص به مامورين دولت دانست و هر موقع جشن هاي دولتي رخ مي داد اين دروازه را با قالي و پارچه هاي اطلس و چراغ زينت مي دادند اين دروازه از آجر سفيد و نيمه آجرهاي ضربي ساخته شده بود و كاشي در آن به كار نرفته و گويا بر درب سنگ مرمر سفيدي نصب و اسم و باني و تاريخ اتمام دروازه بر آن سنگ منقوش بوده است اين دروازه تا سال 1296 شمسي پابرجا و در اواسط همين سال به دستور رئيس قشون كرمان سردار نصرت خراب و خندق هاي اطراف آن را پر و مسطح مينمايند و غير از اين دروازه در محل ميدان ارگ فعلي روبروي درب بازار دروازه كوچكي وجود داشت كه به آن هم دروازه ارگ مي گفتند و در طرف چپ اين دروازه اداره نظميه (شهرباني )‌قرار داشت و تمام ادارات حكومتي در محوطه دروازه ارگ و دروازه نظر قرار داشته كه كه در حال حاضر نيز بيشتر ادارات دولتي از جمله دادگستري و ثبت اسناد و دارائي و شهرباني و بانك ملي و اداره پست و تلگراف و ستاد ارتش در همان اراضي به صورت آبرومندي ساخته شده و استانداري نيز در اول در همين محل قرار داشته . دروازه ارگ در سال 1300 شمسي خراب و خندق هاي اطراف آن را پر و مسطح مي نمايند .

No09.jpg


عكس‌ها مربوط به كرمان نيستند


ادامه مطلب
+ نوشته شده در ۱۹/۱/۱۳۸۹ساعت ۲۲:۲۷ توسط علیرضا کریمی افشار دسته : | نظر(0)

مقدمه ی خوبی از کرمان

 ساخت PDF چاپ ارسال به دوست

نویسنده:علیرضا کریمی افشار 

۱۹فروردین۱۳۸۹

 

اين شهر داراي قدمت تاريخي زيادي است و به گفتة بعضي از مورخان و پژوهشگران سابقه سكونت و استقرار انسان در آن به هزاره چهارم قبل از ميلاد مي‌رسد و به شهادت اوراق تاريخ در طي قرون متمادي،‌دوران پر نشيب و فرازي را طي نموده و شاهد دگرگوني‌هاي زيادي در گذرگاههاي تاريخ حيات خويش بوده است. شهري كه از حيث قدمت تاريخي يكي از قديمي‌ترين و باسابقه‌ترين شهرهاي كشور باستاني ايران و جزو يكي از پنج شهر تاريخي اين مملكت است. به گفتة «ژان اوبن»؛ اگر كسي تاريخ اين شهر را به دقت بخواند چنان است كه همه تاريخ ايران را خوانده است.
اين شهر با زباني گويا در بيان گذشته‌ها هزاران راز را در دل نهفته دارد و هر خشت آن تلخ و شيرين حوادث ديروز را بي كم و كاست همانند دفتر خاطرات به ثبت رسانده و اگر سفره دلش را باز كند،‌پرده از همه سختيها و خوشي‌هايي كه چشيده برخواهد داشت.
شهري كه با مردم سخت كوش و شجاع آن به علت پايمردي به منظور حفظ و استقلال، حاكميت ارضي،‌كيان،‌مليت و مذهب خويش در دوران تاريخ ديرينه و سراسر افتخار اما توام با رنج، مرارت و سختي‌هاي خويش،‌همواره مورد تاخت و تاز متجاوزان و حكام خودكامه قرار گرفته و در اين رهگذر علاوه بر خسارات وخرابي‌هايي كه بر ثروت ملي آن وارد آمده، از لحاظ نيروي انساني نيز متحمل از دست دادن گروه كثيري از همه قشرهاي جامعه‌اش شده است به نحوي كه يكي از مورخان خارجي به نام «فردريچارد» در اين مورد مي‌نويسد:
«اين شهر اهميت قابل ملاحظه‌اي دارد و غير از شهر تبريز كه در مرز شمال واقع است،‌بر هيچ شهري به اندازه اين شهر از منجنيق فلك فتنه نباريده.»
همين بس كه از سال 21 هـ ق (641م) تا سال 1397 هـ ق (1977/م 1356 هـ ش) يعني در مدت 1336 سال، 272 تن حاكم بر اين سرزمين حكمراني داشته‌اند و مدتي مديد پايتخت سلسله صفاريان بوده و در مسجد جامع آن به نام امراي طاهري،‌صفاري و ساماني خطبه خوانده شده و از فراز منبر مسجد جامع همين شهر تفويض حكومت از سوي خلفاي عباسي به امراي ايران و فرمانهاي عفو و انتقال خوانده شده است. شهري كه از سال 621 تا 694 هـ ق حدود هفتاد سال پايتخت حكام قراختايي بوده است و فرمانروايان سلاجقه و آل مظفر بر آن حكومت كردندو آثار تاريخي مهمي از خود بجاي گذاردند.
شهري كه نادرشاه افشار و عمال او هنگام تسخير آن در سال 1160 ه . ضمن غارت و چپاول اموال اين مردم رنجديده بسياري مردان آن را سربريده و از كله آنان مناره‌هايي ساختند. محله پامنار كه هنوز هم به همين نام خوانده مي‌شود يادگار آن فاجعه و تجديد كننده خاطرات تلخ آن جنايت تاسف انگيز مي‌باشد.
مسجد پامنار كه از آثار تاريخي اين شهر است در سال (789 هـ ق/1387 م) به دستور سلطان عمادالدين احمد مظفر كه از طرف برادرش شاه شجاع (پسر امير مبارزالدين محمدمظفر) حاكم كرمان بوده در آن محله ساخته شده . شهري كه هنوز خسارتها و زيانهاي مالي و نيروي انساني ناشي از قتل و غارت سپاهيان محمود افغان را كه در سال (1133 هجري قمري /1771م) صورت گرفت. جبران نكرده بود كه در سال (1209 هـ ق/1794 م) به علت چهارماه و نيم مقاومت دليرانه‌اش در يورش سهمگين آقامحمدخان قاجار، مورد تهاجم و تاخت و تاز سپاهيان آن حاكم ستمگر و جبار قرار گرفت و به روايت تاريخ،‌ماموران وي هفت هزار و به روايتي ديگر، بيست هزار جفت (هفت من و نيم) چشمان مردم بي گناه و ستمديدة اين سرزمين را از حدقه بيرون آوردند و به طور فجيعي آنان را به ديار نيستي فرستادند و گذشته از غارت اموال عمومي حدود بيست هزار نفر از زنان و دختران را به اسارت بردندو خود آن خان بي ايمان هشت هزار نفر آنها ره به سپاهيان خود بخشيد تا مورد تجاوز قرا رگيرند و يا بهاسارت برده شوند. اگر هم تعدادي از هالي باقي ماندند، علت اين بود كه دست جلادان از كثرت و شدت خونريزي،‌بازماند يعني ديگر ياراي كشتن مردم را نداشتند وگرنه قطع عام به سبب ترحم بر كسي نبود.
وسرانجام،‌شهري كه در طول تاريخ در اثر حملات و زدو خوردهاي متوالي اجانب از يك سو و خشونتهاي طبيعي چون سيل،‌زلزله،‌قحطي، خشكسالي و شيوع بيماريهاي گوناگون از سوي ديگر متحمل خسارات جانبي و مالي فراوان شد كه آثار شوم آنها بر چهره شهر ومردم آن به جاي مانده است منتها باز هم حيرت بينندگان را برمي‌انگيزد،‌چرا كه آُن از گرانبها و فراواني از سليقه و ذوق بجاي مي‌گذارد و به هنگام ضرورت نيز نشانه‌هيا شجاعت،‌پايمبردي، حوصله‌،بردباري، حس تعاون،‌ نوع پروري،‌همدلي و همكاري براي رفع مشكلات در بين مردم آن به چشم مي‌خورد كه اين خود احياگر نام اين شهر و مردم خونگرم و نيكو خصال آن مي‌باشد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در ۱۹/۱/۱۳۸۹ساعت ۲۲:۲۷ توسط علیرضا کریمی افشار دسته : | نظر(0)